Erba'in-i İdrisiyye: Sırları, Havası ve Manevi Faziletleri

İslam tasavvuf geleneğinin en derin ve en hürmet gören vird hazinelerinden biri olan Erba'in-i İdrisiyye, Hazret-i İdris Aleyhisselam'a nispet edilen kırk adet yüce ismi, tesbihi ve niyazı içeren manevi bir silsiledir. Asırlardır Hak dostlarının diline pelesenk olmuş, kalplerine sefer azığı olmuş bu mübarek vird; sadece bir okuma metni değil, aynı zamanda kulun Rabbine açılan kırk kapısı, kırk anahtarı hükmündedir. Bu yazıda; Erba'in-i İdrisiyye'nin kaynağını, Kur'an-ı Kerim'deki dayanaklarını, büyük âlimlerin bu vird hakkındaki sözlerini, havasını ve faziletlerini tertemiz bir niyetle ele alacağız.

Erba'in-i İdrisiyye Nedir ve Kime Aittir?

Erba'in kelimesi Arapça'da "kırk" manasına gelir. İdrisiyye ise Hazret-i İdris Aleyhisselam'a nispet edilen, ondan tevarüs edilen bir manevi miras olduğunu ifade eder. Rivayetlere göre Hazret-i İdris, Cebrail Aleyhisselam vasıtasıyla aldığı ilim ve hikmet derslerinin neticesinde bu kırk büyük ismi ve niyazı insanlığa armağan etmiştir. Sonraki dönemlerde bu mübarek vird, ehlullah arasında sırlı bir emanet gibi nesilden nesile aktarılmıştır. Özellikle Şâzeliyye, Kâdiriyye ve İdrisiyye tarikatlarında manevi terbiyenin önemli bir parçası olarak okunagelmiştir.

Şeyh Ahmed ibn İdris el-Fâsî (k.s) gibi büyük zatlar bu vird üzerinde özel bir hassasiyetle durmuş, ondan ayrı kalmamayı kalbî bir vazife saymıştır. İmam Bûnî (k.s), "Şemsü'l-Maârif" adlı meşhur eserinde Erba'in-i İdrisiyye'nin esma-i hüsnâ ile derin bir bağı bulunduğunu, her bir niyazın bir ism-i şerifin tecellisini barındırdığını beyan etmiştir.

Kur'an-ı Kerim'de Hazret-i İdris Aleyhisselam

Hazret-i İdris Aleyhisselam'ın yüksek makamı bizzat Kur'an-ı Kerim'de tescil edilmiştir. Cenab-ı Hak, Meryem Suresi 56. ve 57. ayetlerde şöyle buyurur:

"Kitap'ta İdris'i de an. Şüphesiz o, doğru sözlü bir peygamberdi. Onu yüce bir makama yükselttik."

Bu ayet-i kerime, İdris Aleyhisselam'ın hem nübüvvet hem de manevi yükseliş bakımından ne denli müstesna bir mevkide bulunduğunu açıkça bildirmektedir. Yine Enbiya Suresi 85. ve 86. ayetlerde sabredenlerden ve salihlerden olduğu vurgulanır.

Müfessirlerin ve hadis âlimlerinin büyük çoğunluğu, Hazret-i İdris'in ilk kalemi tutan, ilk yazıyı yazan, ilim ile insanlığı aydınlatan peygamber olduğunu nakleder. İmam Kurtubî kendi tefsirinde, İbn-i Kesîr ise "el-Bidâye ve'n-Nihâye" isimli kıymetli eserinde İdris Aleyhisselam'ın semavî sırlara mazhar kılındığını, esma ilminin temel taşlarını insanlığa öğrettiğini zikreder. İşte Erba'in-i İdrisiyye'nin manevi köklerinden biri bu nebevî ilim mirasıdır.

Vird'in İçeriği ve Manevi Yapısı

Erba'in-i İdrisiyye, başlangıcında Allah'a hamd ve Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e salavât ile söze giren, ardından kırk farklı niyaz ile devam eden, sonunda umumî bir dua ile tamamlanan bütüncül bir manevi yapıya sahiptir. Her bir niyaz, Cenab-ı Hakk'ın bir sıfatına, bir ismine veya bir tecellisine bakar. Mesela kimi niyaz Rezzâk ismine, kimi Hâfız ismine, kimisi Nûr ismine işaret eder. Bu sebeple Erba'in-i İdrisiyye'yi okuyan kimse aslında esma-i hüsnâ'nın kırk farklı kapısında ayrı ayrı el açmış olur.

Büyük arif İmam Şâ'rânî (k.s), "Tabakâtü'l-Kübrâ" adlı eserinde Erba'in-i İdrisiyye'yi sürekli vird edinen bir zatın kalbinin gaflet kirinden temizlendiğini, basiretinin açıldığını ve marifet nuruna istidat kesbettiğini nakleder. Yine İmam Gazâlî Hazretleri "İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn" eserinde zikir ve evradın kalpteki tesirini anlatırken, kırklı zikirlerin nefsi terbiye etmede özel bir yeri olduğunu beyan eder.

Havası ve Sırları

Tasavvuf erbabı arasında havas ilmi, Allah'ın izniyle bazı ayet, esma ve duaların hususi tesirlerinden istifade etmek manasına gelir. Erba'in-i İdrisiyye, havas ilminin en saygın ve en faziletli evrâdından biri sayılır. İmam Bûnî, Allâme Demirî ve Şeyh Ahmed Ziyâeddin Gümüşhanevî (k.s) gibi büyük zatlar bu vird'in havası üzerine müstakil bahisler açmıştır. Gümüşhanevî Hazretleri'nin meşhur "Mecmûatü'l-Ahzâb" adlı külliyatında Erba'in-i İdrisiyye'ye geniş yer verilmiş, faziletleri uzun uzadıya zikredilmiştir.

Rivayetlerde nakledildiğine göre bu mübarek vird'i ihlas ile okuyan kimsenin kalbi karanlıktan kurtulur, rızkı genişler, korkulardan emin olur, düşmanlarının şerrinden muhafaza edilir ve hâcetleri Allah'ın izniyle görülür. Hususen darda kalanlar, hastalığa duçar olanlar, borç altında ezilenler ve evladı için endişe duyan analar babalar bu vird'e sığınmıştır. Lakin unutulmamalıdır ki gerçek tesir niyetin halisliğinde, kalbin huzurunda ve Hakk'a tam tevekküldedir.

Manevi Faziletleri

Erba'in-i İdrisiyye'nin faziletleri sadece dünyevî hâcetlerin görülmesiyle sınırlı değildir. Bu vird, salikin kalbinde marifetullah nurunu uyandırır, muhabbetullah hissini güçlendirir ve kulu Hakk'a daha yakın kılar. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem bir hadis-i şerifte:

"Kalpler kapların paslandığı gibi paslanır. Onun cilası ise Allah'ı zikretmek ve Kur'an okumaktır."

buyurmuşlardır. İşte Erba'in-i İdrisiyye, kalbin cilalanması için ehlullahın asırlardır başvurduğu manevi bir parlatıcı hükmündedir. Bu vird'i muhafaza eden kimse, kabir azabından emin olur diye umulur, ahirette İdris Aleyhisselam'ın yüksek makamına yakınlık nasip olur ve mahşer gününde tanıdık simalardan biri sayılır. Şeyh Abdülkâdir Geylânî (k.s) Hazretleri "Gunyetü't-Tâlibîn" eserinde, kırklı evrâdı sürekli okuyan bir müridin Allah'ın hıfz ve emanına alındığını ve onun üzerine sekîne indiğini buyurmuştur.

Okuma Adabı ve Şartları

Her vird gibi Erba'in-i İdrisiyye'nin de bir edebi, bir usulü, bir adabı vardır. Salikin öncelikle abdestli olması, kıbleye yönelmesi, kalbini dünya meşgalelerinden uzaklaştırması esastır. Okumaya besmele, hamdele ve salvele ile başlamak, ardından Hazret-i İdris Aleyhisselam'ın ve nakil silsilesindeki büyüklerin ruhuna bağışta bulunmak güzel bir adettir. Mümkün mertebe sabah namazından sonra veya gecenin son üçte birinde, kalbin en saf olduğu anlarda okunmasında büyük hayır vardır.

Vird'in tesirinin tam olarak görülmesi için en az kırk gün boyunca, hiç ara vermeden okunması tavsiye edilmiştir. Bu kırk günlük seyir, esasen tasavvufta meşhur olan "erbaîn" geleneğinin de bir yansımasıdır. Nitekim Hazret-i Mevlana, Hazret-i Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve daha pek çok mürşid-i kâmil, müritlerini erbaîn riyazetlerine sokarak manen olgunlaştırmıştır. Sabırla, ihlasla ve bir mürşidin nezaretinde okunduğunda bu vird'in tesirleri kalpte kendini açıkça hissettirir.

Yanlış Anlayışlardan Sakınmak

Erba'in-i İdrisiyye gibi mübarek evrâdı okurken düşülen en büyük yanlışlardan biri, onu büyü veya sihir gibi telakki etmektir. Hâlbuki bu vird tamamen Kur'an ve Sünnet çizgisinde, Allah'a yalvarış ve yakarış üzerine kurulu bir niyazdır. İmam Şâtıbî'nin de belirttiği gibi, hiçbir vird kişiyi farzlardan müstağni kılmaz. Beş vakit namazı ihmal ederek sadece vird okumakla manevi yükselişe ulaşılmaz. Asıl olan farzları eda etmek, haramlardan kaçınmak, ardından sünnetlerle ve evrâdla manevi hayatı zenginleştirmektir.

Bir diğer önemli mesele ise vird'i ticari bir kazanç aracı haline getirmemektir. Selef-i salihîn, manevi ilimleri ücret karşılığı satmayı hoş görmemiştir. Onlar ilim ve evrâdı sadece Allah rızası için tâlimde tuttular ve böylece bereket asırları aştı.

Son Söz

Erba'in-i İdrisiyye, ehlullahın asırlar boyu sırtladığı manevi bir emanet, kalbe huzur, ruha kanat, hâcetlere şifa olan bir niyaz hazinesidir. Kim ki bu vird'i ihlas ile, edebine riayet ederek ve bir mürşidin işaretiyle okur, o kimse Allah'ın izniyle hem dünyada hem ukbâda bunun tesirlerini görür. Yeter ki niyet halis olsun, kalp huzur içinde olsun ve umut Cenab-ı Hakk'a bağlansın. Rabbim hepimizi bu mübarek vird'in nurundan istifade eden kullarından eylesin.

Abdulfettah Hoca'nın Rahlesinden / İcazetli Havas ve Gizli İlimler Hocası

Sır Katibi - Manevi Mimar